Polska jako lokalizacja offshoringu

Słabną przewagi związane z niższymi kosztami oferowanymi przedsiębiorstwom przez kraje będące najczęstszymi lokalizacjami działalności offshoringowej. W Polsce utrzymanie znacznej różnicy w kosztach, zarówno związanych z wysokością zarobków, jak i operacyjnych, będzie możliwe tylko w perspektywie najbliższych 20 lat.

Słabną przewagi związane z niższymi kosztami oferowanymi przedsiębiorstwom przez kraje będące najczęstszymi lokalizacjami działalności offshoringowej. W Polsce utrzymanie znacznej różnicy w kosztach, zarówno związanych z wysokością zarobków, jak i operacyjnych, będzie możliwe tylko w perspektywie najbliższych 20 lat.

Polska jako lokalizacja offshoringu

10 najbardziej atrakcyjnych państw w 2007 r.

Offshoring, czyli przeniesienie zamówień, produkcji oraz usług poza granice kraju, dotyczy coraz większej liczby przedsiębiorstw o charakterze globalnym. Znaczenia nabiera zwłaszcza offshoring usług biznesowych oraz IT. Zapotrzebowaniu na nowe lokalizacje działalności odpowiada zwiększająca się podaż, czyli rosnąca liczba krajów, które starają się pozyskać inwesto-rów zagranicznych. Wybór państwa, które stanie się lokalizacją offshoringu, warunkują takie czynniki, jak stawki płac, wysokość podatku, a także inne ulgi oferowane przedsiębiorstwom.

Widoczne jest dążenie państw, a w szczególności krajów rozwijających się, do podniesienia atrakcyjności w celu przyciągnięcia międzynarodowych firm, które poszukują dogodnych, nisko kosztowych lokalizacji, zapewniających jednocześnie wysoką jakość pracy. Zgodnie z analizą trendów charakteryzujących offshoring, należy zakładać, że zjawisko to będzie się dynamicznie rozwijać, obejmując swoim zakresem nie tylko produkcję i proste usługi, lecz również skomplikowane procesy dostarczające wysoką wartość dodaną. Polska ma duże szanse na wykorzystanie możliwości wynikających z rozwoju tej tendencji, a jej potencjał wynika przede wszystkim z dobrej lokalizacji, to znaczy z bliskości do państw Europy Zachodniej, podobieństw kulturowych, wysokich kwalifikacji pracowników oraz poziomu płac adekwatnego do efektywności pracy.

Chiny i Indie najpopularniejsze

Polska jako lokalizacja offshoringu

Tabela 1. Średnie roczne zarobki pracowników w wybranych krajach w 2004 r.

Indie i Chiny są najpopularniejszymi lokalizacjami działalności offshoringowej. Sukces Indii, lidera offshoringu, jest spowodowany faktem, że kraj ten łączy wiele cech przyciągających inwestorów zagranicznych. Do za-let Indii można zaliczyć: tanich, stosunko-wo dobrze wykwalifikowanych, anglojęzycznych pracowników, bogate doświadczenia w tym obszarze działalności, wysoki stopień dojrzałości firm indyjskich, a ponadto przyjazne otoczenie biznesowe, czyli szereg zachęt oferowanych przez rząd dla zagranicznych przedsiębiorstw. Rosnąca konkurencyjność państwa jest również wynikiem uzyskanej stabilizacji gospodarczej oraz integracji z gospodarką światową. Należy ponadto wspomnieć, że kraj ten posiada minimum niezbędnej infrastruktury oraz dokonywano w nim stosunkowo szybkich dostosowań regulacji administracyjnych i prawnych koniecznych do prowadzenia działalności offshoringowej. Światowe agencje ratingowe oceniają Indie jako państwo o względnie niskim ryzyku inwestycyjnym, a jest to jeden z ważniejszych czynników sprzyjających napływowi bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Nie można jednak zapominać, że Indie są w dalszym ciągu krajem rozwijającym się, co powoduje, że występują znaczne zróżnicowania w poziomie atrakcyjności dla inwestycji zagranicznych pomiędzy poszczególnymi regionami.

Indie są główną lokalizacją offshoringu w branży IT; do podstawowych specjalizacji tego regionu należą: rozwój aplikacji informatycznych, świadczenie kompleksowej obsługi IT, call center oraz inne usługi biznesowe. Obecnie usługi IT stanową 17% wartości eksportu państwa. Indie ustępują w tym względzie tylko Irlandii, w której eksport w tej dziedzinie osiągnął 19%.

Chiny są konkurencyjne ze względu na posiadane zasoby kapitału ludzkiego w wieku produkcyjnym (ok. 700 mln osób), znaczną liczbę studentów oraz utrzymujące się bezrobocie powodujące wysoką podaż na rynku pracobiorców. Należy podkreślić, że kraj ten dysponuje największymi na świecie zasobami taniej, zdyscyplinowanej siły roboczej. Podnosi się również jakość świadczonych przez przedsiębiorstwa chińskie usług, ze względu na fakt, że coraz częściej stosują one międzynarodowe standardy, takie jak CMMI i ISO. O atrakcyjności tego państwa, ze względu na możliwą do osiągnięcia redukcję kosztów, przesądzają także niskie narzuty płacowe wynikające z braku rozwiniętych świadczeń emerytalnych i społecznych.

Polska a offshoring

Polska jako lokalizacja offshoringu

Tabela 2. Przeciętny koszt pracy 1 godziny pracy pracownika zatrudnionego na pełnym etacie

Szereg korporacji międzynarodowych decyduje się na przeniesienie swojej działalności do krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Region ten jest atrakcyjną lokalizacją inwestycji typu offshoring, pomimo że koszty pracy są wyższe niż krajach azjatyckich. Jest to spowodowane dostępnością do pracowników posiadających specjalistyczne umiejętności, bliskością kulturową i geograficzną, podobnymi modelami funkcjonowania przedsiębiorstw, przyjaznym klimatem dla inwestycji zagranicznych oraz niższymi kosztami pracy w porównaniu do krajów Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych. Należy podkreślić, że państwa Europy Środkowej i Wschodniej są w stanie zaoferować wykwalifikowanych pracowników posiadających zdecydowanie większe niż w krajach azjatyckich umiejętności językowe, czyli mówiących biegle w kilku językach obcych. Ponadto ze względu na fakt mniejszego oddalenia geograficznego jest dużo łatwiej prowadzić nadzór nad procesem podlegającym offshoringowi.

Europa Środkowa i Wschodnia nie jest tanią lokalizacją pod względem kosztów pracy, w porównaniu do Indii lub Chin. Zarobki w państwach będących nowymi członkami Unii Europejskiej rosły w przeciętnym tempie 7,7% rocznie w okresie od 1996 r. do 2004 r. (w Rumunii wzrost ten wyniósł 8,1%, na Słowacji 9,7%, a na Litwie 15%). Dla porównania, w EU-15 wartość ta wyniosła 3,4%. Inżynier w Czechach zarabia ok. 5,40 USD za godzinę, w Chinach ok. 3,50 USD, a w Indiach ok. 2,40 USD. Różnice w zarobkach wynikają z wyższego poziomu PKB per capita w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Zachętę dla zagranicznych inwestorów stanowi jednakże fakt, że państwa te charakteryzuje zdecydowanie wyższa jakość edukacji. Zgodnie z badaniem przeprowadzonym przez MGI, zaledwie 10% wykwalifikowanych specjalistów z Chin czy Rosji odpowiada wykształceniem standardom UE, podczas gdy w przypadku Czech, Polski i Węgier wielkość ta waha się w granicy 50%. Pomimo niższej jakości nauczania, w Indiach i Chinach są zdecydowanie większe zasoby specjalistów z branży IT oraz nauk przyrodniczych, co powoduje, że lokalizacje te są bardziej interesujące dla inwestycji dotyczących tego rodzaju specjalności.

Polska jako lokalizacja offshoringu

Tabela 3. Zestawienie podstawowych wskaźników determinujących lokalizację offshoringu dla Indii i krajów Europy Środkowej

Raporty przedstawiane przez zagraniczne jednostki badawcze i firmy konsultingowe potwierdzają rosnącą atrakcyjność Polski jako lokalizacji inwestycji offshoringowych na przestrzeni ostatnich lat. Najlepszym potwierdzeniem konkurencyjności naszego kraju jest dynamiczny wzrost liczby bezpośrednich inwestycji zagranicznych tego typu na przestrzeni ostatniego okresu. Za ,,kluczowe kompetencje" Polski w dziedzinie offshoringu w sferze usług można uznać: zarządzanie aplikacjami, rozwój i utrzymanie aplikacji internetowych, usługi typu back-office, zasoby ludzkie, finanse i księgowość oraz zdalne centra obsługi klienta.

Według rankingu Ernst&Young z 2007 r., Polska znajduje się na 7. miejscu pod względem atrakcyjności warunków lokowania offshoringu. Tendencję potwierdzają inne klasyfikacje, np. przeprowadzona w 2007 r. przez Gartner Inc, który umieszcza Polskę w gronie trzydziestu najbardziej korzystnych lokalizacji na świecie i jednej z najbardziej atrakcyjnych w Europie Środkowo-Wschodniej, obok Czech i Węgier. Celem badania było dokonanie oceny atrakcyjności pod względem języka, pomocy rządowej, zasobów siły roboczej, infrastruktury, kosztów działalności, edukacji.

Polska jako lokalizacja offshoringu

Tabela 5. Procent populacji zdobywający wyższe wykształcenie w wybranych krajach OECD

Interesujący jest fakt, że Polska jest liderem w Europie pod względem miejsc pracy stworzonych w wyniku napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Według szacunków na koniec 2010 r. około 550 tys. osób zostanie zatrudnionych w jednostkach offshoringowych świadczących usługi biznesowe oraz IT.

Wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w 2006 r. wyniosła ponad 15 mld euro i była najwyższa w historii Polski, podobnie wysokie szacunki są również przedstawiane dla roku 2007. Według danych podawanych przez Polską Agencję Inwestycji Zagranicznych, w 2007 r. nastąpił dwukrotny przyrost projektów inwestycyjnych otwieranych w sferze offshoringu usług oraz działalności badawczo-rozwojowej. Polska jest głównym odbiorcą offshoringu procesów biznesowych wśród państw Europy Środkowej i Wschodniej w zakresie wartości bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Relatywnie niski pozostaje jednakże wskaźnik BIZ per capita, co świadczy o dalszych możliwościach rozwojowych tego rynku.

Przewagę komparatywną Polski stanowi rozwój zasobów siły roboczej, w tym wykwalifikowanych pracowników porozumiewających się płynnie językami obcymi; ponadto jest ceniona ze względu na dużą liczbę uczelni oraz wysokie kwalifikacje ich absolwentów. Według badania przeprowadzonego przez Duke University CIBER/Archstone Consulting, firmy podają profil wykształcenia pracowników, jako podstawowy czynnik determinujący wybór określonej lokalizacji offshoringu (taki powód podało 71% organizacji).

Polska jako lokalizacja offshoringu

Tabela 6. Najlepsze miasta pod względem dostępu do wykwalifikowanej kadry

Spośród korporacji międzynarodowych mających oddziały offshore w Polsce należy wymienić: Volvo (Wrocław), Shell (Kraków), Philips (Łódz), Hewlett-Packard (Warszawa, Wrocław), Fiat (Bielsko-Biała), DHL Logistics (Dabrowa Górnicza), Lufthansa (Kraków), Carlsberg (Poznań), Cap Gemini, Ernst& Young (Kraków), Bayer (Kraków), IBM (Warszawa, Kraków), Citi Group (Olsztyn, Warszawa, Łódz), TNT Express (Warszawa), Thomson (Warszawa) i Abn Amro (Warszawa).

Szwajcarski bank UBS podjął decyzję o stworzeniu nowych centrów BPO w Polsce i Indiach w 2008 r. Za podstawową przyczynę takiej decyzji jest podawany brak lokalnych zasobów odpowiednio wykwalifikowanej siły roboczej. UBS posiada już centrum offshoringowe w Indiach, w którym zatrudnienie ma wynieść 950 osób na koniec 2007 r. W Polsce centra offshoringowe powstały w Warszawie i Krakowie, zatrudnienie w pierwszym okresie ma wynieść ok. 250 osób. Podstawowym zadaniem będzie przeprowadzanie badań rynku, analiza i przetwarzanie danych. Realizacja tej inwestycji to koszt ok. 20 mln zł. Podobne działania podejmuje Credit Suisse, który po otwarciu polskiej centrali w lipcu tego roku planuje w 2009 r. rozszerzenie liczby zatrudnianych we Wrocławiu pracowników z 50 do 400.

Polska jako lokalizacja offshoringu

Tabela 7. Zestawienie największych inwestorów w Europie w 2006 r. ze względu na liczbę inwestycji

Następuje jednak powolny spadek przewagi związanej z niższymi kosztami oferowanymi przedsiębiorstwom przez kraje będące najczęstszymi lokalizacjami działalności offshoringowej. Jest to wywołane zwiększeniem liczby działań powodującym wzrost zapotrzebowania na wykwalifikowanych pracowników, w wyniku czego następuje globalny wzrost płac, a ponadto rośnie poziom wskaźnika rezygnacji pracowników (attrition rate). Państwa, które chcą przyciągnąć zagranicznych inwestorów, muszą rozpocząć tworzenie przewagi, opierając się na innym czynniku niż czynnik finansowy. Według raportu A.T. Kearney, utrzymanie znacznej różnicy w kosztach, zarówno związanych z wysokością zarobków, jak i operacyjnych, będzie możliwe tylko w perspektywie najbliższych 20 lat. Stopniowe zmniejszanie się możliwości redukcji kosztów przez delokalizację działalności jest związane nie tylko z faktem wzrostu PKB per capita oraz rosnącym popytem na specjalistów z branży IT i procesów biznesowych, lecz również deprecjacją dolara, która doprowadza do umocnienia się walut narodowych i w konsekwencji do podniesienia ogólnych kosztów funkcjonowania przedsiębiorstw. Takie informacje potwierdzają również inne raporty firm konsultingowych, np. Global Financial Services Offhoring Report 2007, w którym przedstawiono, że atrakcyjność państw Europy Środkowej i Wschodniej w dziedzinie redukcji kosztów będzie ulegać stopniowemu zmniejszeniu, a następnie zaniknie całkowicie.